Μια ορθολογική προσέγγιση του αδυνατίσματος

belly-2354_1280του Αντώνη Γυφτονικολού

 Η σύγχρονη κοινωνία και ο καταναλωτισμός που την χαρακτηρίζει, έχει οδηγήσει σε αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες με σημαντικές συνέπειες στην υγεία του σύγχρονου ανθρώπου. Μια από τις συνέπειες είναι η παχυσαρκία η οποία έχει πάρει διαστάσεις επιδημίας. Η παχυσαρκία είναι μια κατάσταση κατά την οποία το σωματικό βάρος είναι αυξημένο κατά 10% και άνω από το ενδεδειγμένο για κάθε οργανισμό και αυτή η αύξηση οφείλεται στην εναπόθεση λίπους στους ιστούς. Είναι μια κατάσταση αρκετά επιβαρυντική για τα ζωτικά όργανα του οργανισμού και η οποία σχετίζεται με αρκετές παθήσεις. Όπως γίνεται αντιληπτό θα πρέπει να αντιμετωπίζεται άμεσα πριν προλάβει να προκαλέσει βλάβες.

Ένας απλός δείκτης που βοηθά στην αξιολόγηση του σωματικού βάρους και κατά συνέπεια αν υπάρχει παχυσαρκία ή τάση προς παχυσαρκία είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος ο οποίος αντιστοιχεί στο πηλίκο του βάρους προς το τετράγωνο του ύψους: ΔΜΣ=Β(κιλά) / Υ2 (μέτρα) και ανάλογα της τιμής προκύπτει ένα από τα παρακάτω συμπεράσματα:

ΔΜΣ    < 20 ΥΠΟΘΡΕΨΙΑ
ΔΜΣ    20-25 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ
ΔΜΣ    26-30 Α΄ ΒΑΘΜΟΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ
ΔΜΣ    31-40 Β΄  ΒΑΘΜΟΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ
ΔΜΣ    41 > Γ΄  ΒΑΘΜΟΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

 Υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί ο ΔΜΣ να είναι υψηλότερος του φυσιολογικού χωρίς το άτομο να είναι παχύσαρκο όπως άτομα που αθλούνται και έχουν αυξήσει το βάρος τους λόγω αύξησης της μυικής μάζας. Ανάλογα με το αποτέλεσμα του ΔΜΣ αλλά και άλλων ειδικών μετρήσεων (πχ. σωματικού λίπους) εξαρτάται αν θα πρέπει να ακολουθηθεί ένα πρόγραμμα αδυνατίσματος.

  Το αδυνάτισμα είναι μια διαδικασία σταδιακής μείωσης του βάρους με βιολογικό και ψυχολογικό τρόπο και με τελικό στόχο την οριστική διατήρηση του σε υγιή επίπεδα. Όπως γίνεται κατανοητό οποιαδήποτε μεταβολή που δεν διατηρεί το βάρος μακροχρόνια δεν είναι τίποτα άλλο παρά μία προσωρινή απώλεια βάρους. Το αδυνάτισμα είναι σαφώς μια διαδικασία η οποία για τους περισσότερους είναι δύσκολη γατί απαιτεί θυσίες και στερεί την απόλαυση του φαγητού που για κάποιους είναι ακαταμάχητη. Εδώ μπαίνει το δίλλημα τι είναι προτιμότερο να στερηθεί κάποιος «μερικές απολαύσεις του φαγητού ή την απόλαυση ενός ωραίου και υγιούς σώματος;»

Το αδυνάτισμα αποτελείται από 4 φάσεις:

Η απόφαση και η ψυχολογική προετοιμασία

  Είναι η φάση κατά την οποία θα παρθεί η απόφαση του αδυνατίσματος. Το άτομο πρέπει να βρει την θέληση και την αποφασιστικότητα για να ξεκινήσει την διαδικασία. Η θέληση του θα πρέπει να είναι πανίσχυρη και ξεκάθαρη. Το άτομο απαιτείται να έχει ξεκαθαρίσει με τον εαυτό του ότι θα κάνει θυσίες και θα αγωνιστεί μέχρι τέλους για το στόχο του. Η απόφαση που καλείται να πάρει το άτομο επηρεάζεται από το κίνητρο που έχει αλλά και την λογική επεξεργασία που κάνει για να το πετύχει.Ένα λάθος κίνητρο ή μια βιαστική απόφαση χωρίς λογική βάση μπορεί να οδηγήσει σε αποτυχία το όλο εγχείρημα. Παράδειγμα ανίσχυρου κινήτρου είναι π.χ «σε 2 μήνες έχω ένα γάμο ή μια εκδήλωση και πρέπει να χάσω κιλά….».Ένα τέτοιο επιφανειακό κίνητρο θα οδηγήσει σε μια διαδικασία αγχωτική και βιαστική, η θέληση του ατόμου θα εξαντληθεί γρήγορα και θα εξαφανιστεί αμέσως μετά το πέρας της εκδήλωσης που έβαλε ως στόχο. Τότε σίγουρα δεν θα έχει πετύχει τον στόχο του γιατί το άγχος αυτό καθαυτό θα λειτουργεί ανασταλτικά (πχ.υπερφαγίες, εγκατάλειψη της δίαιτας κ.α.) και φυσικά δεν θα έχει καταλάβει αυτά που πρέπει ώστε να πετύχει την διατήρηση της όποιας απώλειας βάρους. Ένα παράδειγμα λανθασμένων αποφάσεων είναι «να ξεκινήσω ένα πρόγραμμα και αν δω ότι χάνω τότε θα συνεχίσω…».Αυτό είναι το παραθυράκι της εγκατάλειψης στην πρώτη δυσκολία. Ο οργανισμός όσο προσεκτική και επιστημονική δίαιτα και να εφαρμόσει δεν παύει να είναι ένας απρόβλεπτος και πολύπλοκος μηχανισμός. Είναι βέβαιο πως θα υπάρξουν και ημέρες και πιθανόν και εβδομάδες που θα υπάρχει ένα αρνητικό αποτέλεσμα μη απώλειας βάρους. Αυτό όμως απαιτεί παραπάνω προσπάθεια και όχι εγκατάλειψη. Είναι σαφές ότι δεν πρέπει το άτομο να περιμένει τα αποτελέσματα του αδυνατίσματος για να έχει καλή ψυχολογία αλλά αντίστροφως να φτιάξει ψυχολογία για να ξεκινήσει και να συνεχίσει το αδυνάτισμα μια και πρόκειται για μια διαδικασία επίπονη. Είναι πολύ σπουδαίο να βρει τα κίνητρα εκείνα που θα τον κρατούν με αποφασιστικότητα στην διαδικασία. Το κίνητρο μιας ζωής με ομορφιά και υγεία αλλά και το κίνητρο που βάζουν αρκετές γυναίκες για μια μελλοντική εγκυμοσύνη είναι τα πιο σπουδαία. Πρέπει να αποφεύγονται κίνητρα όπως πχ.”με πιέζουν άλλοι να αδυνατίσω…ή δεν μου μπαίνουν τα ρούχα μου…”Αυτά είναι ασήμαντα κίνητρα γιατί δεν έχουν κάποια πνευματική θεώρηση και εξαντλούνται αμέσως. Θα μπορούσαν να αναφερθούν πλείστα τέτοια παραδείγματα αναλόγου υποβάθρου που πάντοτε οδηγούν σε αποτυχία την προσπάθεια.

Η κατανόηση του προβλήματος και η οριοθέτηση του στόχου 

  Το άτομο που πλέον έχει αποφασίσει να προχωρήσει σε αδυνάτισμα με την κατάλληλη ψυχολογία και το σωστό κίνητρο πρέπει να κατανοήσει τι είναι αυτό που αντιμετωπίζει και πως έφτασε μέχρι εδώ. Είναι πολύ σημαντικό να έχει ξεκάθαρη εικόνα των κακών συνηθειών, συμπεριφορών και αποφάσεων που το οδήγησαν στην παχυσαρκία. Δεν είναι κακό όλες αυτές τις παρεκκλίσεις να τις ενοχοποιήσει μέσα του. Πρέπει να κατανοήσει γιατί ακριβώς πρέπει να το κάνει, να υπολογιστεί με σαφήνεια το μέγεθος της εφικτής απώλειας βάρους και λίπους και να οριοθετηθεί ρεαλιστικά ο στόχος. Οι υπερβολές στην οριοθέτηση του στόχου μόνο κακό μπορούν να κάνουν και φυσικά δεν ικανοποιούν τίποτα άλλο παρά την ματαιοδοξία του ατόμου αλλά και του επαγγελματία  διατροφής.

Η επιλογή της σωστής διαδικασίας αδυνατίσματος

  Είναι η πιο σημαντική φάση καθώς επιλέγεται και σχεδιάζεται το πρόγραμμα – διαδικασία αδυνατίσματος. Το πρόγραμμα που θα ακολουθηθεί θα πρέπει να στηρίζεται σε επιστημονικές,ηθικές και ρεαλιστικές αξίες.Ο οργανισμός έχει κάποιους κανόνες που δεν πρέπει να καταπατώνται. Η απώλεια βάρους πρέπει να γίνεται μόνον από την απώλεια λιπώδη ιστού και ίσως μερικών μικρών ποσοτήτων νερού εάν και εφόσον ξεπερνούν τα φυσιολογικά όρια. Αυτό δυστυχώς παραβλέπεται τόσο από το άτομο αλλά και από τους ειδικούς διατροφής. Ανάλογα με την φυσική δραστηριότητα και σε υγιή άτομα, ο οργανισμός έχει συγκεκριμένες δυνατότητες καύσης του λίπους. Στις γυναίκες οι καύσεις λίπους είναι 2 με 3 κιλά και στους άνδρες 3 έως 4 κιλά το μήνα. Αυτό μπορεί να αυξηθεί μόνο με έντονη δραστηριότητα και η αύξηση θα είναι της τάξης του 1 κιλού το μήνα παραπάνω. Άρα το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι οι γυναίκες μπορούν να χάσουν 2-4 κιλά τον μήνα και οι άντρες αντίστοιχα 3-5 κιλά. Δεν αποκλείονται να χαθούν και περισσότερα αλλά είναι σπάνιο και οφείλεται σε πολύ δυνατό μεταβολισμό που όμως δεν τον έχουν όλοι. Υπάρχουν άτομα που ζητούν μεγαλύτερη απώλεια βάρους στον μήνα και “ειδικοί διατροφής” που τα προσφέρουν δυστυχώς. Αυτό καλύπτει φυσικά την θέληση και την επιδίωξη του ατόμου αλλά είναι λάθος και γιατί δεν είναι εφικτό αλλά και να ήταν θα χαθούν κιλά από μέρη του σώματος που δεν πρέπει. Για να γίνει κατανοητό ας υποτεθεί ότι μια γυναίκα έχασε 8 κιλά στον μήνα,η απώλεια λίπους θα είναι και πάλι 2 με 4 κιλά (όπως αναφέρεται παραπάνω) και τα υπόλοιπα 4κιλά θα είναι απώλεια υγρών και μυϊκού ιστού.Αυτό απαγορεύεται και για λόγους υγείας αλλά και γιατί δεν είναι δυνατό να διατηρηθεί αυτή η απώλεια αφού ο οργανισμός θα προσπαθήσει να αναπληρώσει επειγόντως την αφύσικη απώλεια. Άρα λοιπόν πρέπει να εγκαταλειφθούν αυτές οι σκέψεις και τα άτομα να κατανοήσουν ότι αδυνατίζουν με τους ανωτέρω φυσικούς ρυθμούς. Αυτοί οι ρυθμοί καθορίζουν την διάρκεια της διαδικασίας απώλειας βάρους  όπως πχ. απώλεια βάρους 12 κιλών σε άνδρα υπολογίζεται σε 3 μήνες. Αυτοί οι ρυθμοί δεν ισχύουν σε περιπτώσεις απθολογικών καταστάσεων και ορμονικών διαταραχών.

   Η επιλογή του προγράμματος διατροφής απαιτείται να σχεδιαστεί με τέτοιον τρόπο ώστε να παρέχει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά ημερησίως. Ένα διαιτολόγιο των 1200 θερμίδων για τις γυναίκες και 1600 θερμίδων για τους άνδρες ημερησίως είναι το χαμηλότερο που πρέπει να χορηγείται. Τα αυστηρότερα προγράμματα δεν μπορούν να δώσουν επαρκώς τα θρεπτικά συστατικά και έτσι οδηγούν σε δυσλειτουργία τον οργανισμό ή σε εμφάνιση προβλημάτων υγείας στην χειρότερη περίπτωση. Στο σημείο αυτό εντοπίζονται δύο πολύ σημαντικά σφάλματα. Το πρώτο είναι πχ «τρώω λιγότερο ή και καθόλου και θα αδυνατίσω γρηγορότερα».Είναι μεγάλο σφάλμα διότι μπορεί στην αρχή να χαθεί κάτι παραπάνω το οποίο είναι υγρά αλλά η έλλειψη ενέργειας και θρεπτικών συστατικών που δημιουργείται κουράζει αφάνταστα τον μεταβολισμό και κατά συνέπεια μπλοκάρει και σταματά το αδυνάτισμα. Δεν πρέπει να δοκιμαστεί ποτέ. Το δεύτερο σφάλμα είναι ότι υπάρχουν πολλές μορφές δίαιτας που αγγίζουν την ακρότητα πχ χημικές δίαιτες, δίαιτα χωρίς υδατάνθρακες, δίαιτα με σούπες, δίαιτα με σκευάσματα που αντικαθιστούν τα γεύματα κτλ. Αυτές πρέπει να αποφεύγονται γιατί είναι επικίνδυνες δίαιτες για την υγεία και οι οποίες δημιουργούν και αυτές απώλειες υγρών μυικού ιστού. Το σωστό διαιτολόγιο θα πρέπει να περιλαμβάνει επαρκή ποσότητα πρωτεϊνών, χαμηλά λιπαρά, τους επιτρεπτούς υδατάνθρακες ,τις βιταμίνες και τα μέταλλα που χρειάζεται ο οργανισμός επί καθημερινής βάσεως. Για αυτό πρέπει το διαιτολόγιο να βασίζεται σε φυσικό τρόπο και να καταναλώνονται όλα τα τρόφιμα σε μικρή ποσότητα και σε κατάλληλους συνδυασμούς.

Η διατήρηση του αποτελέσματος και η αλλαγή της διατροφικής συμπεριφοράς 

  Είναι η τελευταία φάση του αδυνατίσματος και καλείται συντήρηση. Το άτομο μετά από πολύ κόπο κατάφερε να χάσει κιλά και θα πρέπει να διατηρήσει αυτό το αποτέλεσμα. Αυτό θα επιτευχθεί με την εφαρμογή ενός προγράμματος σωστής διατροφής υψηλότερων θερμίδων από την δίαιτα και μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς που αποκτά μέσα από την διαδικασία.Η συμπεριφορά αυτή η οποία στηρίζεται στην εκπαίδευση που έγινε σε όλη αυτή την διαδικασία και στηρίζεται στην σκέψη «αφού πάχυνα μια φορά μπορεί να ξαναγίνει και για αυτό θα κάνω τρόπο ζωής την σωστή και υγιεινή διατροφή». Ένα σφάλμα που γίνεται είναι ότι πολλά άτομα δεν κάνουν συντήρηση ή προσπαθούν να συντηρηθούν με τον ίδιο αυστηρό τρόπο που έκαναν δίαιτα, δηλαδή με χαμηλότερες θερμίδες από αυτές που χρειάζονται. Αυτό πρέπει να αποφεύγεται γιατί ο οργανισμός μακροπρόθεσμα συνηθίζει τις χαμηλές θερμίδες και έτσι μειώνεται η απόδοση του μεταβολισμού,ενώ μετά από καιρό θα δημιουργηθούν και ελλείμματα σε θρεπτικά συστατικά με συνέπειες στην υγεία. Η σωστή συντήρηση γίνεται όταν πρώτα από όλα έχει εκτιμήσει το άτομο την προσπάθεια που έκανε και δεν θέλει να καταστρέψει ότι πέτυχε. Για αυτό και θα επιλέξει να ζει με ένα τρόπο διατροφικής συμπεριφοράς που θα μοιάζει όχι με αυτόν που το πάχυνε αλλά με αυτόν που το αδυνάτισε.

  Η ικανοποίηση που δημιουργεί η επίτευξη ενός ωραίου και υγιούς σώματος είναι ασύγκριτη με τις απολαύσεις του φαγητού και αξίζει κάποιες από αυτές τις απολαύσεις να τις εγκαταλείψουμε ή να τις περιορίσουμε.

REFERENCES
  1. Παπανικολάου Γ.(1997) “Σύγχρονη Διατροφή και Διαιτολογία” 4η Έκδοση
  2. Παυλου Κ.(1992) “Διατροφή-Φυσιολογία-Αθληση”
  3. Χασαπίδου Μ.(1996) “Διατροφή και Κύκλος Ζωής ΙΙ” ΤΕΙ-Θεσ/νίκης
  4. Αγγελικάκης Γ.(1995) “Ισοζύγιο Ενέργειας και έλεγχος βάρους”ΤΕΙ-Θεσ/νίκης
  5. Ζουμπανέας Ε. Γεωργιάδης Μ. Τσολακάκη Θ. “Κρίσιμες ψυχολογικές παράμετροι που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα εφαρμογής ενός προγράμματος δίαιτας με στόχο  την απώλεια βάρους”.  Πρακτικά  4ου Μακεδονικού συνεδρίου Διατροφής και Διατολογίας, Θεσ/νίκη 1999.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s